KORIJENI SARAJEVA - PRETHISTORIJA I ANTIKA

KORIJENI SARAJEVA - PRETHISTORIJA I ANTIKA

PostPostao/la Administrator » Uto pro 30, 2014 4:29 pm

windows7sevn.org Facebook Share
Proslava petstote obljetnice naseobinskog osnivanja predstavlja krupan dogadaJ u povijesti svakog grada. Pri tome, medutim, treba ukazati na jednu bitnu cinjenicu. Naime, kad su u pitanju stari gradovi, medu koje spada i Sarajevo, treba razlikovati pojam postanka i tradicionalnog datuma njihovih osnivanja. Stari Rim je, na primjer, po predanju osnovan 753. godine st.e,, i taj datum je zvanicno slavljen, mada su i sami Rimljani znali da je postojao i prije tog datuma. Isti je slucaj sa Londonom, koji je osnovan 43. godine n.e., Keln 50, Carigrad 330, Sarajevo 1462. godine itd. Svi su oni medutim postojali i ranije, u nekim slucajevima cak hiljadama godina. To se odnosi i na Sarajevo, jer je arheološki dokazano da njegovi korijeni vuku iz daleke prethistorije. Djelatnost Isa-bega Ishakovica, cije se ime veže za njegovo osnivanje, predstavlja tek jednu epizodu u dugoj povijesti tog grada. Iskopavanja su dokazala da su do tada na mjestu današnjeg Sarajeva postojala i nestajala naselja kroz razdoblje od cak tri epohe: u prethistoriji, antici i srednjem vijeku. U nekoj od tih epoha smijenilo ih se cak nekoliko.

Ipak, 1462. godina s pravom se oznacava kao datum njegovog osnivanja jer su tada udareni temelji jednog sasvim novog grada, s novim imenom, novim sadržajima i potpuno drugacijom fizionomijom. Ono što je u tome posebno važno jeste da izmedu tog, Isa-begovog Sarajeva i ovog suvremenog nema hijatusa jer njegov razvoj tece u kontinuitetu sve do danas. Zato se Isa-beg Ishakovic s pravom uzima kao njegov osnivac, a godina 1462. kao tradicionalni datum njegovog osnivanja, bez obzira što je na istom mjestu vec postojalo naselje.

Pronadeni arheološki materijal sa šireg gradskog podrucja pokazuje da se ovdje covjek prvi put naselio još u epohi mladeg kamenog doba, a to je bilo prije skoro 5000 godina. U to doba ljudi su bili skromni ratari i lovci, pa im je za tu djelatnost mnogo više pružalo Sarajevsko polje. U Butmiru je iskopano naselje od stotinjak kuca, koje su bile dopola ukopane u zemlju, napravljene od šiblja a potom oblijepljene ilovacom. U njima su nadeni razni predmeti svakodnevne upotrebe, kao što su kamene sjekire, kremeni noževi, vršci kopalja i strijela, igle i šila od kosti, zatim raznovrsno zemljano posude, glinene figurice i drugo. Ostaci ugljenisanog žita pokazuju da su ovi prastanovnici gajili pšenicu, jecam i lecu, a od domacih životinja ovcu, kozu, govece i svinju. Po obroncima Igmana i Trebevica lovili su divljac, a u rijeci Željeznici i Miljacki ribu. Po svemu, idealni uvjeti za život ondašnjeg covjeka.

Pri kraju III i pocetkom II milenija uslijedili su dogadaji u kojima je butmirsko naselje bilo uništeno. To je doba velikih migracija, doba pronalaska metala i novog nacina ratovanja. Nosioci tih promjena su u svom naletu došli u sarajevski kraj, kojom prilikom su uništili mirne starosjedioce, koji se zavojevacima nisu mogli suprotstaviti kamenim oružjem jer su ovi imali metalno, a bili su i brojniji i ratnickog duha.

Ovi dogadaji su za povijest Sarajeva važni jer se nakon toga težište naseljavanja prenosi sa Sarajevskog polja bliže jezgri današnjeg grada. S obzirom da su sada, u broncano doba, uslijedila nemirna vremena te da su se novodošli stanovnici pretežno bavili lovom i stocarstvom, svoja naselja su podizali na prirodnim uzvisinama s kojih se moglo lakše braniti i bolje kontrolirati okolica. Takvih uzvisina je mnogo na padinama Trebevica, pa su onovana naselja na današnjem Soukbunaru, Zlatištu i Debelom Brdu. Sva tri su imala dominirajuci položaj nad dolinom Miljacke, a prema istoku i sjeveru otvoren vidik.(2) Najvece naselje iz ovog doba nalazilo se na Debelom Brdu, iznad današnje Ljubljanske ulice. Tu su iskopani brojni predmeti svakodnevne upotrebe: orude, alat, oružje, nakit i dr. Prema tipologiji keramike može se zakljuciti da su ti stanovnici došli sa sjevera, s podrucja današnje Slavonije. Nakon odredenog razdoblja smijenili su ih nosioci tzv. panonske kulture. Oni su bili izvrsni poznavaoci tehnike lijevanja i obrade bronze, kako se to može zakljuciti po finoj izradi kalupa i izgledu gotovih proizvoda.

Ni ova naselja, medutim, nisu bila trajnijeg karaktera. Negdje pod konac II milenija ponovo dolazi do velikih etnickih pokreta koji su zahvatili širi euro-azijski prostor. To se odrazilo i na današnje bosanskohercegovacko podrucje, pa tako i na sarajevski kraj. Te promjene su na ovaj prostor ponovo dovele novi narod. Ovaj put to su bili Iliri, koji su sa sobom donijeli nove oblike života, privredivanja i kulture. Došli su u velikom broju pa su pored Debelog Brda, Soukbunara i Zlatišta naselili i druge uzvisine oko Sarajeva: Gradinu iznad Bistrickog potoka, Gradinu na Ravnim Bakijama (Fortica), gradinu u Kokorevcu i Gradcu u dolini Koševskog potoka, na Malom i Velikom Orlovcu, Obhodži, Nahorevu itd.

Stanovnici Sarajeva su u ilirsko doba (I milenij) pripadali ratnickom plemenu Desitijata, koje je ostalo poznato u povijesti po krvavim borbama sa Rimljanima tokom Dalmatinsko-panonskog ustanka (6.-9. godine n.e.), koji je buknuo upravo kod njih i koji je zapalio citav Ilirik protiv tudinske vlasti.

Život ilirskih stanovnika tekao je mirno i bez vecih potresa sve do sredine 4. stoljeca st.e., kad su poceli nadirati Kelti koji su medu Ilirima prouzrocili velike promjene. Koliko se to odrazilo na stanovnike ondašnjeg Sarajeva nije nam poznato, jer je to razdoblje slabo istraženo.
Image
Avatar korisnika
Administrator
Site Admin
 
Postovi: 2392
Pridružen: Sub pro 29, 2012 12:46 pm

Re: KORIJENI SARAJEVA - PRETHISTORIJA I ANTIKA

PostPostao/la Administrator » Uto pro 30, 2014 4:30 pm

Daleko vece promjene prouzrocili su ratovi koji su otpoceli sa Rimljanima u 2. stoljecu st.e., a koji su trajali skoro dvije stotine godina. Završeni su potpunim pokorenjem ilirskih plemena i uspostavljanjem rimske vlasti na citavom bosanskohercegovackom prostoru. To je bio dogadaj od prvorazrednog znacaja za Ilire jer su ih Rimljani izveli iz prethistorije i uveli u napredno razdoblje antike, što je imalo dalekosežne kulturne, politicke i ekonomske posljedice za citavu zemlju, pa tako i za ondašnje stanovnike Sarajeva.

I Rimljani su iskoristili strateški znacaj Debelog Brda pa su na njemu podigli svoje utvrdenje. Imalo je zadatak da bdije nad pokorenim mjesnim stanovništvom i da obezjeduje prolaz koji je preko Sarajeva vodio u pravcu Romanije i istocne Bosne.

Naime, preko današnjeg Sarajeva prolazila je važna komunikacija koja je s mora vodila u istocnu Bosnu. Ona je upravo bila razlog da su Rimljani na mjestu današnjeg Sarajeva osnovali svoje naselje. U prvo vrijeme to je bila samo putna stanica, koja je kasnije prerasla u vece naselje.

Trasa rimske magistrale može se dosta dobro pratiti kroz današnje gradsko jezgro. Uz manje devijacije njome vodi današnja Ilidžanska cesta, te ulice Vojvode Putnika i Titova. Sa Bašcaršije magistrala se pela prema Pašinom brdu, odakle je dalje usmjeravala prema Mokrom, Romaniji i Drini.

S obzirom da od Bašcaršije pocinje uspon, iza kojeg slijedi planinski teren, po rimskom sistemu cestovne organizacije prije ulaska u takvo podrucje podizane su putne stanice, tzv. mansio ili mutatio, koje su sadržavale prenocište, radionice, magacine, prometnoredarstvenu službu i drugo. Takva stanica, oko koje se vremenom stvorilo anticko Sarajevo, bila je locirana u rejonu današnjeg užeg gradskog jezgra. Ono je imalo sve urbane sadržaje koje je predvidao standard za rimska naselja. To je pravilan raster ulica, vodovodna i kanalizaciona mreža, sistem centralnog zagrijavanja zgrada itd, što je za sobom povlacilo odgovarajuci nacin života i rada.

Ostaci tog, antickog Sarajeva, cije nam je ime još uvijek nepoznato, otkriveni su na dijelu gradskog areala koji se stere od Alipašine džamije i Higijenskog zavoda, do Tehnicke škole i vojnog logora. Oko Higijenskog zavoda i uz Koševski potok naišlo se na znatne ostatke arhitekture, odnosno temelje zgrada, a kod Alipašine džamije pronadeni su ostaci keramicke peci s dobro sacuvanim dovodnim i odvodnim kanalima.

Ostaci stambene arhitekture otkriveni su i na prostoru Marindvora, i to na mjestu gdje se danas nalaze zgrade Republicke skupštine, Izvršnog vijeca, Filozofskog fakulteta, Tehnicke škole i vojnog logora. Kao gradevinski materijal korišcene su opeke i crijep. Na nekim komadima crijepa sacuvao se utisnuti tvornicki žig CONSTA..., CON i NIMIXAM (obrnuto MAXIMIN). U ruševinama nekih zgrada otkriveni su ostaci podnih mozaika, što jasno govori o sadržaju i izgledu tih objekata. Vrijedna pažnje je i jedna opeka iz kasne antike, iskopane kod Filozofskog fakulteta, na kojoj je utisnut križ. To je do sada najstariji trag kršcanstva na podrucju grada Sarajeva i njegove regije.

Na Marindvoru su otkriveni i rimski grobovi. Prilikom gradnje tvornice duhana našlo ih se desetak, a onda nekoliko oko zgrade Filozofskog fakulteta te kod vojnog logora. Svi su bili locirani uzduž ceste koja je dolazila sa Sarajevskog polja. Za neke od tih grobova utvrdeno je da potjecu iz razdoblja kad na Marindvoru nije još bilo naselja, pošto su neki od njih nadeni ispod temelja kasnijih rimskih zgrada.

Nedaleko ovog dijela rimskog naselja nalazila se i ciglana. Njeni ostaci otkriveni su na lijevoj obali Miljacke, na tzv. Šatoriji, ispod Debelog Brda, tojest u današnjoj Ljubljanskoj ulici, nedaleko Vrbanje mosta. Podmirivala je potrebe citavog Sarajevskog polja, posebno gradskog centra koji se nalazio na mjestu današnje Ilidže.
Image
Avatar korisnika
Administrator
Site Admin
 
Postovi: 2392
Pridružen: Sub pro 29, 2012 12:46 pm

Re: KORIJENI SARAJEVA - PRETHISTORIJA I ANTIKA

PostPostao/la Administrator » Uto pro 30, 2014 4:30 pm

Iz ostalih dijelova grada na rimske tragove se naišlo na Bašcaršiji. Odatle potjecu opeke i numizmaticki primjerci. Ti nalazi su mnogo cešci u zapadnom dijelu grada, u rejonu Sarajevskog polja. Supstrukcije rimskih zgrada i nadgrobni spomenici otkriveni su u Švrakinu selu, Stupu i Hrasnici. U svim slucajevima na Stupu iskopane su razne poljoprivredne alatke i orude, zatim kovacki pribor, komadi željezne sirovine i drugo, dakle sve što je trebalo jedno poljoprivredno gospodarstvo

Rimski ostaci koji su otkriveni u arealu današnje gradske jezgre nisu nikada sustavno istraženi. Ono što o tome znamo uglavnom se temelji na slucajnim nalazima, na koje se nailazilo tokom gradnje suvremenih objekata. Ipak, povezivanjem tacaka tih nalaza te na osnovi analize do sada otkrivenog materijala, može se konstatirati da je rimsko naselje zapremalo onaj dio današnje gradske površine koja se pruža od Velikog parka i Higijenskog zavoda do Tehnicke škole i vojnog logora, zatim od Skenderije do parka iza Druge gimnazije.

Raspored rimskih nalaza uglavnom prati dvije suvremene gradske arterije: Titovu ulicu i ulicu Ðure Ðakovica s produžetkom Maksima Gorkog prema Skenderiji. Ove dvije suvremene ulice ustvari predstavljaju urbani raster antickog Sarajeva. Ilidžanska cesta s Titovom ulicom predstavlja cardus, a ulica Ðure Ðakovica s produžetkom prema Skenderiji, decumanus. Križale su se na mjestu gdje je suvremena raskrsnica kod Higijenskog zavoda.

Kontinuitet tih rimskih komunikacija održao se sve do danas. U srednjem vijeku je Ilidžanskom cestom vodio glavni bosanski drum, a uz Koševski potok drum drugog reda, koji je i u rimsko doba preko Vogošce povezivao ovo naselje s dolinom Bosne. Isa-begova vakufnama iz 1462. godine u ovom dijelu grada spominje lokalitete Nisputnicu i Meduputnicu,(10) što potvrduje da je i srednji vijek koristio rimske trase, koje je pretvorio u drumove, a tursko doba opet u ulice, kakav je i danas slucaj.

Prošlost Sarajeva rimskog doba najuže je povezana sa Sarajevskim poljem. Njegova plodnost, obilje plitkih i ljekovitih izvora, stjecište puteva i raznih pravaca i dr., bili su razlog da tu Rimljani podignu naselje koje je postalo administrativno središte citavog okružja, pa mu je upravo pripadalo i sarajevsko naselje. Ono je steklo veliki znacaj i kao banjsko ljecilište. Reputacija njegovih sumpornih izvora bila je poznata i izvan provincije.

Život u ovim naseljima tekao je mirno stotinama godina. Stanje se pocelo mijenjati od 4. stoljeca kad su barbarska plemana pocela ugrožavati rimske granice, što se odrazilo i na ovaj dio Bosne. Ipak, prava katastrofa je uslijedila nešto kasnije kad su bujice tih plemena preplavile citav Balkan, pa tako i Bosnu. Na svom putu su sve rušili i palili. Na koncu su se pojavili Avari sa Slavenima tokom cije najezde su pod konac 6. i pocetkom 7. stoljeca konacno nestala sva rimska naselja na podrucju Bosne i Hercegovine. Na taj nacin je stradalo i naselje koje se nalazilo na mjestu današnjeg Sarajeva, kao i ono u Ilidži i brojna druga.

Doseljeni Slaveni su sa preživjelim starosjediocima na ruševinama rimskog Sarajeva podigli novo naselje. Tako su udareni temelji srednjovjekovnom Sarajevu. Ono je kao i prethodno rimsko prvenstveno imalo funkciju putne stanice i tržišta. Da se nalazilo na mjestu gdje je stajalo anticko naselje, tojest na prostoru izmedu Koševskog potoka i potoka Sušica iza Marindvora (potok koji tece pored Zemaljskog muzeja), doznajemo iz spomenute Isa-begove vakufname, u kojoj se na više mjesta navodi da se tu nalazila Atik Varoš (Stara Varoš). Najstariji popis Bosanskog sandžaka iz 1468. godine tu spominje Eski Trgovište (Staro Trgovište),(12) što se sve odnosi na srednjovjekovno naselje, koje se u suvremenoj literaturi obicno identificira s Vrbosanjem, odnosno Vrhbosnom.(13)

Kontinuitet ovog naselja nije prekidan ni u tursko doba. Prvi gradski popisi tu spominju Mahalu Šejha Magribije,(14) cija je džamija opstala sve do danas. S obzirom da se u starim naseljima slijedio i kontinuitet postavljanja svetišta na istu lokaciju, za ocekivati je da se ispod temelja te džamije nalaze ostaci srednjovjekovne crkve, a ispod nje možda temelji rimskog hrama.

Rismko naselje i ovo srednjovjekovno nisu imala ništa zajednicko osim što su se nalazila na istoj lokaciji. Ona su pripadala dvama potpuno razlicitim svjetovima i epohama. Slavenski doseljenici su u svom rušilackom naletu uništili sve tekovine anticke civilizacije. Na mjestu gdje su nekada stajale vile sa porticima, zidnim slikarijama, podnim mozaicima, zgrade zagrijavane sistemom centralnog grijanja ispod poda, naselje koje je imalo vodovodnu i kanalizacionu mrežu itd., doseljenici su poceli graditi kolibe od pruca i brvna, oko kojih su se nizali torovi i štale. Na tim osnovama zapoceo je razvoj srednjovjekovnog Sarajeva, i trebalo je proci skoro 1.000 godina da veliki neimar Isa-beg Ishakovic udari temelje naselja potpuno nove fizionomije i sadržaja, koji su po mnogo cemu odgovarali onima iz rimskog doba. Takvi usponi i padovi kroz epohe karakteristika su svih starih gradova, pa tako i Sarajeva.

Bilješke u tekst

1. W. Radimsky, M. Hoernes, F. Fiala, Die neolitische Station von Butmir, I, II, Wien 1895-1898; A. Benac, u "Kulturna istorija Bosne i Hercegovine, Sarajevo 1966, str. 45 i dalje.

2. F. Fiala, Predistorijski nalazi na Soukbunaru kod Sarajeva, Glasnik Zemaljskog muzeja, II, Sarajevo 1890, str. 212-220; III (1891), str. 424-431. Isti autor: Jedna prehistoricka naseobina na Debelom brdu kod Sarajeva, GZM. VI (1894), str. 107-140; VII (1895) str. 123-130; V. Curcic, Prehistoricke utvrde oko Sarajeva, GZM. XX (1908), str. 263-381. 3. B. Covic, Kulturna istorija Bosne i Hercegovine, str. 161.

4. A. Benac, Sarajevo kroz arheološke spomenike, Sarajevo 1954, str. 28.

5. F. Fiala, GZM. VI (1894), str. 108 i 123.

6. E. Pašalic, Podrucje današnjeg Sarajeva u rimsko doba, Sarajeno djelo, Sarajevo 1975, str. 241-242; I. Bojanovski, Prilozi za topografiju rimskih i predrimskih komunikacija i naselja u rimskoj provinciji Dalmaciji, III - Prilog proucavanju antickih naselja i komunikacija u istocnoj Bosni, Godišnjak, XIX, Centar za balkanološka ispitivanja, knj. 17, Akademija nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine, Sarajevo 1981, str. 167-170.

7. Vl. Skaric, Sarajevo i njegova okolina od najstarijih vremena do austrougarske okupacije, Sarajevo 1937, str. 27.

8. F. Fiala, op.cit., str. 123.

9. E. Pašalic, Anticka naselja i komunikacije u Bosni i Hercegovini, Sarajevo. 1960, str. 68-69.

10. H. Šabanovic, Postanak i razvoj Sarajeva, Radovi, knj. XIII, Odjeljenje istorisko-filoloških nauka, knj. 5, Naucno društvo NR Bosne i Hercegovine, Sarajevo 1960, str. 79.

11. E. Pašalic, Rimsko naselje na Ilidži kod Sarajeva, Sabrano djelo. str. 200-225.

12. H. Šabanovic, op.cit., str. 79-80.
Image
Avatar korisnika
Administrator
Site Admin
 
Postovi: 2392
Pridružen: Sub pro 29, 2012 12:46 pm


Vrati se na: Bosna u ovom historijskom periodu

Tko je online

Nema registriranih korisnika pregledava forum i 1 gost

cron